featured

Cumhuriyetin ilanı ve 1923 Anayasa Değişikliği

service
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Bugün Cumhuriyetin ilanının 99.yıldönümü.Bu vesile ile Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun.

99 yıl boyunca cumhuriyetin nasıl ilan edildiği hep örselenmiş bir konudur.Bu ilan davul zurna ile “cumhuriyet ilan edildi” gibi bir ifade ile mi duyuruldu?Eğitim hayatımız boyunca her 29 Ekim günü Cumhuriye’in ilanının yıldönümü hakkında kutlamalar yapmışızdır.Fakat bu ilanın nasıl yapıldığına dair fikir sahibi olan insanımızda yok denecek kadar azdır.Çevremizde kime sorsak Nutuk’u okuduğunu söyler fakat Cumhuriyetin ilanının nasıl olduğunu bilmez bu da aslında okudum dediği Nutuk’u okunmadığında bir göstergesidir.Biz şimdilik bu sosyolojik kısmını bir köşeye bırakalım ve tarihi ve hukuki kısmını ele alalım.

Atatürk Nutuk’ta 28 Ekim 1923 günü Çankaya Köşkünde İsmet Paşa,Karabekir Paşa, Fethi Okyar Rize Mv.Fuat,Afyon Mv. Ruşen Eşref ile yemekte iken meşhur “Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz “sözünü söylediğini ve yemektekilerin de bu fikre katıldıklarını söyler.Ve bu olaylar silsilesini şu sözlerle anlatır” İsmet Paşa ile Kazım Paşa’ya ve Fethi Bey’e de Çankaya’ya benimle beraber gelmelerini söyledim. Çankaya’ya gittiğim zaman , orada beni görmek üzere gelmiş Rize Mebusu Fuat, Afyon Karahisar Mebusu Ruşen Eşref Beylere tesadüf ettim. Onları da yemeğe alıkoydum.Yemek esnasında, ” Yarın cumhuriyet ilan edeceğiz! “ dedim. Hazır bulunan arkadaşlar, derhal fikrime iştirak ettiler. Yemeği
terk ettik. O dakikadan itibaren, hareket şekli hakkında kısa bir program tespit ettim ve arkadaşları vazifelendirdim.

Cumhuriyet’in ilan edildiğinin haberi. 30 Ekim 1923 Yenigün Gazetesi

Bu andan itibaren yemek bırakılmış ve Atatürk bu konu hakkındaki görevlendirmeleri yaptıktan sonra İsmet Paşa ile 28/29 Ekim gecesi gerekli anayasa maddelerindeki değişiklikleri tamamlamışlardır.

Teşkilatı Esasiye’ye yani 1921 anayasasına cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması ile ilgili ifadeler eklenmiş,meclis hükümet sistemi ile alakalı hükümler kaldırılmış bunun yerine cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulu ile ilgili hükümler dahil edilmiştir.

 Teşkilatı Esasiye’nin (1921 Anayasası) birinci maddesi olan”Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Yönetim şekli, halkın mukadderatını bizzat ve fiili olarak yönetmesi ilkesine dayanır.”ifadelerinin sonuna Türkiye Devleti’nin hükümet şekli cumhuriyettir”ibaresi eklenmiştir.Üçüncü madde ise “Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur. Meclis, hükümetin bölündüğü idare şubelerini İcra Vekilleri vasıtasıyla idare eder.”ifadeleri ile yeniden düzenlenmiştir.Ayrıca sekiz ve dokuzunca maddelere “Türkiye reisicumhuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından ve kendi üyeleri arasından bir seçim devresi için seçilir.(Yani Cumhurbaşkanını TBMM Üyeleri seçer) Riyaset vazifesi, yeni reisicumhurun seçilmesine kadar devam eder. Tekrar seçilmek caizdir.(Cumhurbaşkanı tekrar seçilebilir)Türkiye reisicumhuru, devletin reisidir. Bu sıfatla lüzum gördükçe Meclis’e ve Heyeti Vekile’ye riyaset eder.(Gerek görürse Meclise ve Bakanlar Kuruluna başkanlık edebilir) Başvekil, reisicumhur tarafından ve Meclis üyeleri arasından seçilir.(Başbakan Cumhurbaşkanı tarafından milletvekilleri arasından seçilir) Diğer vekiller başvekil tarafından yine Meclis üyeleri arasından seçildikten sonra, hepsi reisicumhur tarafından Meclis’in tasvibine arz olunur. Meclistoplantı halinde değilse, tasvip keyfiyeti Meclis’in toplanmasına bırakılır.”ifadeleri eklenmişti böylece açık olarak meclis hükumet sisteminden günümüzdeki parlamenter sistemin özelliklerini tam olarak taşımasa da açıkça parlamenter sisteme geçilmiştir.Cumhuriyetin ilanı hukuki olarak bu maddelerin 1921 Anayasası’na eklenmesi ile gerçekleşmiştir.

Cumhurbaşkanının meclis tarafından seçileceği yine bu değişiklikle olmuştur.Rejim değişikliği ile ilgili hükümler harici 1921 Anayasasına Türkçe’nin resmi dil ve İslam’ın resmi din olması da eklenmiştir.Rejim değişikliği ile ilgili anayasa değişikliği taslağı Atatürk ve İsmet Paşa tarafından 28/29 Ekim gecesi düzenlenmiştir.Atatürk bu durumu Nutuk’ta açıkça ifade etmiştir.

Resmi dil ve dine ilişkin maddeler Atatürk ve İsmet Paşa’nın yaptığı çalışmalarında değil Komisyon ve Meclisin çalışmaları doğrultusunda eklenmiştir.Bazı vekiller endişelerini ve sorularını dile getirmiş Atatürk bu durum hakkında uzunca bir konuşma yapmıştır.Anayasa değişikliği,Mecliste uzun tartışmalar ve konuşmalar sonrası kabul edilmiş böylece hukuken cumhuriyet rejimine geçilmiştir.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
Cumhuriyetin ilanı ve 1923 Anayasa Değişikliği

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Türk Digitals ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!