Cumartesi, Ağustos 13, 2022
spot_img
Ana SayfaBalkan DigitalsSırbistan’daki Müslüman ve Türk Azınlığın Sorunları

Sırbistan’daki Müslüman ve Türk Azınlığın Sorunları

Sırbistan kuzeyde Avrupa sınırında Macaristan ile doğuda Bulgaristan ve Romanya, batıda Bosna Hersek güneydeyse Makedonya ile komşu bir devlettir (Özgöker & Batı 2016, 98).

Yaklaşık 7.498.000’luk nüfusunun %82’sini Sırplar, %18’lik kısmı ise Macar, Boşnak, Roman ve diğer azınlıklar oluşturmaktadır (Gökdağ 2012, 22). Macarlar %4, Boşnaklar %2, Romanlar %1,5 nüfus oranına sahipken, geri kalan azınlıklarsa Yugoslav, Karadağlı ve diğerleridir. Londra merkezli Uluslararası Azınlık Hakları Grubunun 2002 verilerine göre Sırplar 6.212.838 nüfusa; Macarlar 293.299, Boşnaklar 136.067, Romanlar 108.193, Yugoslavlar 80.721, Hırvatlar 70.602, Karadağlılar 69.049, Arnavutlar 61.647, Slovaklar 59.021 ve Vlahlar 40.054 nüfusa sahiptir (MRGI, 2018).

Ülkede %85 Ortodoks, %5,5 Katolik ve %3,2 Müslüman mevcuttur. 2011 nüfus sayımı yaklaşık 230.000 Müslüman’ın yaşadığını göstermektedir (Ekinci 2014, 15; 98). Boşnaklar çoğunlukla Sancak-Novi Pazar bölgesinde, Arnavutlar ise Preşova bölgesinde yaşamaktadır. Boşnak ve Arnavut Müslümanlar dışında az sayıda Çingene, Aşkali ve Goralı Müslüman topluluklar da mevcuttur.

Sancak – Novi Pazar (Yeni Pazar)’daki Müslümanların Durumu ve Sorunları

Sancak bölgesi batısında Karadağ, doğusunda Sırbistan, kuzeyinde Bosna Hersek ve güneyinde Kosova’nın bulunduğu bir bölge olup, Karadağ’ın 2006 yılında bağımsızlığını kazanmasıyla bir kısmı Karadağ sınırlarında diğer bir kısmı ise Sırbistan’a bağlı olmayı sürdürmüştür (Bozkurt 2010, 79).

2006 yılı öncesinde bölgede; 193.026 Boşnak, 156.852 Sırp, 29.892 Karadağlı ve 27.047 de sadece Müslüman’ın yaşadığı tespit edilmiştir. Aynı sayımda Sırbistan sınırlarında kalan başkent Novi Pazar’ın toplam nüfusu 85.996 olarak belirlenmiş, kentte 65.593 Boşnak, 17.599 Sırp, 1.599 Müslüman ve 109 Karadağlının yaşadığı bulunmuştur (Bozkurt 2010, 80). Novi Pazar’ın güncel nüfusunun yaklaşık 145.000 olduğu tahmin edilmektedir (Ekinci 2014, 34).

1 Mart 2012’de toplanan Boşnak Milli Konseyi Sırbistan hükümetinden sorunlarının çözümü noktasında taleplerde bulunmuştur. Bu talepler; Sancak’ın özerkliğinin tanınması, resmi işlerde, eğitimde ve basın yayında Boşnak dilinin kullanılması, savaş döneminde Sancak’ta işlenen katliam ve suçların cezalandırılması, bölgeden göç etmeye zorlanan Boşnakların topraklarına dönmelerine yardımcı olunmasıyla devlet memurluklarında Boşnakların nüfus oranına göre temsil edilmesidir (Ekinci 2014, 34).

Sırbistan Sancağı Müftülük Sorunu

Müftülük sorunu, Karadağ ve Sırbistan Sancağı için ortak bir sorundur. Bosna Hersek’in bağımsızlığını kazanmasından önce 1882’den beri bölgesel dini otorite Saraybosna’daki Riyaset olmuştur. Bağımsızlık sonrası ise Sırbistan’daki Müslümanlar için bağlı olacak dini kurum tartışmaları başlamış, Saraybosna Riyaset’ini “manevi merkez” olarak kabul edenler Sırbistan Sancağında Müftü Muamer Zukorlic liderliğinde örgütlenmiştir. Başkanlığını Adem Zilkic’in yaptığı Belgrad Müftülüğü ise bunu reddetmiş ve bağımsız bir riyaset kurumunun oluşturulmasını savunmuştur. 2006 yılına kadar ikili yapı devam etmiştir. 2006 yılında hem Karadağ bağımsızlığını kazanarak Sancak ikiye bölünmüş hem de Sırbistan’da “Kiliseler ve Dini Cemaatler Kanunu” ile her dini cemaatin yalnızca tek bir resmi temsilcisinin olabileceği kuralı getirilmiştir. Ayrıca Karadağ Sancağında da bir dini örgütlenmeye gidilmiş, müftü olarak Rifat Fajzic seçilmiştir. Bugün hem Sırbistan genelinde Belgrad – Sırbistan Sancağı arasında, hem de Sancak özelinde Sırbistan Sancağı ve Karadağ Sancağı arasında bir “Müftülük Sorunu” adında iki başlılık devam etmektedir (Ekinci 2014, 99-100).

Sırbistan Türklerinin Varlığı ve Statüsü Meselesi

Sırbistan’daki nüfus sayımlarında az sayıda Türkün mevcut olduğu görülmekte, Türklerin varlığı ve statüsü meselesi tartışılmaktadır. 2001 nüfus sayımında 647, 2002 yılında 522 ve 2011’de de 647 kişi kendini Türk olarak yazdırmıştır. Türkler çoğunlukla Sancak bölgesinde Novi Pazar yakınlarında yaşamaktadır (Gümüş 2016, 204; 209210).

Sırbistan’daki Türkler literatürde “Sırbistan Türkleri ve Türk kökenli Sırplar” gibi ifadelerle adlandırılsalar da, Anadolu’dan gelen Türklerin bölge Müslümanlarınca “Turkuş” olarak adlandırıldıkları görülmektedir. Sancak bölgesinde yaşayanlardan bazılarının kendilerini “Boşnak Türkü” saymaları da dikkat çekmektedir. Özetle Sırbistan Türklerinin;

- Osmanlı Devleti döneminde Müslüman olan Ortodoks Sırpların torunları oldukları, 
-Osmanlı Devletinin Balkanları fethetmesiyle Anadolu’dan Sırbistan’a yerleştirilen Türkmen boyları oldukları 
-Köklerinin Türk kavmi Peçeneklere dayandıkları iddia edilmektedir (Gümüş 2016, 204-206).

Türklerin net sayısıyla ilgili tartışmalar bulunmakta olup, azınlık haklarından faydalanabilmek adına kendilerini “Boşnak” olarak kaydettirdikleri ifade edilmektedir. Oysaki 1953 yılında yapılan nüfus sayımında sadece Sancak bölgesinde kendilerini Türk olarak ifade edenlerin sayısı 14.987’dir. O dönem kendilerini sadece Müslüman olarak tanımlayanların sayısı ise 2.820 olmuştur. 2003 yılındaki sayımda ise bu sayı 27.047 olarak belirlenmiştir. Bu durum kendilerini sadece Müslüman olarak tanımlayanlar içinde Türklerin olduğu şeklinde yorumlanmaktadır. Genel olarak Türklerin baskıya maruz bırakıldıkları için kendilerini Türk olarak ifade edemedikleri iddia edilmektedir. Resmi Türk nüfusunun düşük olmasından dolayı anadilde eğitim ve Türkçenin kamusal alanda kullanılması gibi haklardan da faydalanılamamaktadır (Gümüş 2016, 210-211; 217).

Erdem Eren
İstanbul Yıldız Teknik Üniversitesinde Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler alanında lisans eğitimini tamamladı.İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesinde"Balkanlardaki Türk Kamu Diplomasisi ve Faaliyet Alanları” tezi ile yüksek lisansını tamamladı.Şu an İstanbul Rumeli Üniversitesi Rumeli Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezinde Araştırma görevlisi doktorant olarak görev almaktadır
- Advertisment -
Google search engine

Balkan Digitals