Cumartesi, Ağustos 13, 2022
spot_img
Ana SayfaBalkan DigitalsTürkiye – Karadağ İlişkilerinin Tarihi ve Gelecek Perspektifi

Türkiye – Karadağ İlişkilerinin Tarihi ve Gelecek Perspektifi

Söz konusu Balkanlar olunca Karadağ Türkiye’de en az bilinen ülkelerin başında gelmektedir.
Hal böyle olunca Karadağ’ın tarihini, mevcut sosyal, ekonomik ve benzeri yapısı ile Türkiye
ile ilişkilerini özetlemek gerekmektedir. Coğrafi olarak Avrupa kıtasının bir parçası olan
Karadağ; Batı Balkanlar olarak adlandırılan bir bölgede yer almakta, batısında Adriyatik
Denizi ve Bosna-Hersek, doğusunda Kosova, kuzeydoğusunda Sırbistan, güneydoğusunda
Arnavutluk ile komşudur. Karadağ’ın tarihi incelendiğinde; 15. yüzyılda Osmanlı Devleti
günümüzdeki Karadağ topraklarına girmiş, Crnojevic devletini yıkmış, 1571 yılında da Bar
bölgesini fethetmiştir. 1852 yılında Karadağ Prensliği kurulmuş, 1878 Berlin Anlaşması ile
Karadağ Osmanlı’dan bağımsızlığını kazanmış, 1910 yılında ise Karadağ Krallığı ilan
edilmiştir. Ülke 1918 yılında ise Avusturya’nın işgaline uğramıştır. Daha sonra Yugoslavya
Krallığı kurulmuş, 90’lı yıllarla Yugoslavya dağılmış, Karadağ yoluna Sırbistan ile devam
etmiş, 2003 yılında Sırbistan-Karadağ federasyonu yapısı oluşturulmuştur. 2006 yılına
gelindiğinde ise ülke Sırbistan’dan bağımsızlığını ilan etmiştir. Türkiye’de Karadağ’ı resmen
ilk tanıyan devletlerden biri olmuştur. Karadağ Yugoslavya’dan bağımsızlığını kazanan diğer
Balkan ülkeleri gibi bir yandan siyasi olarak Avrupa Birliği (AB) ile entegrasyon sürecine
girerken, diğer yandan sosyalizmden kapitalizme geçiş sürecini yaşamıştır. AB ya da o
tarihteki adıyla Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) 1973 yılında genişleme sürecine girmiş,
Karadağ AB tarafından mevcut aday ve potansiyel aday ülkeler olarak tanımlanmıştır. Ülke
2012 yılı Haziran ayında AB ile katılım müzakerelerine başlamıştır. 2017’de de resmen
NATO üyesi olmuştur.
Balkanların coğrafi ve demografik yapısı incelendiğinde; bölgenin toplam yüzölçümü
yaklaşık 778 Bin Kilometrekare iken, nüfusu ise yaklaşık 62 Milyon’dur. Karadağ’ın
yüzölçümü Kosova’dan sonra Balkanlarda 13 Bin Kilometrekare ile en küçük ikinci
yüzölçümüdür. Bölgede en az nüfusa sahip devlet ise yaklaşık 620 Bin nüfus ile Karadağ’dır.
Karadağ toplumunun yarıya yakınını Karadağ’lılar oluştururken, ikinci büyük toplum ise
Sırplar’dır. Ayrıca ülkede Boşnak, Arnavut ve Hırvat azınlıkta yaşamaktadır. Uluslararası
Azınlık Hakları Grubunun verilerine göre ülkede 50 binin üzerinde Boşnak ve 30 binin
üzerinde Arnavut azınlık mevcuttur. Boşnak toplum ülkenin özellikle Sancak bölgesinde
yoğunlaşmaktadır. 2007’de yürürlüğe giren Anayasa ile Sırpça, Boşnakça, Hırvatça ve
Arnavutça da resmi dil statüsüne alınmıştır.
Balkanların ekonomik yapısı incelendiğinde bölgedeki 11 ülkenin Gayrisafi Yurtiçi Hasılası
(GSYH) toplamının yaklaşık 750 Milyar Dolar olduğu tespit edilmektedir. Kişi Başına Düşen
Milli Gelir ise bölge düzeyinde yaklaşık 11 Bin Dolardır. Yıllık Büyüme Oranı ortalaması
%3.2 iken, İşsizlik Oranı ise %12.7’dir. Enflasyon oranıysa %2.5’dir. Balkan ülkeleri arasında
GSYİH’sı en az devlet yaklaşık 5 Milyar Dolar ile Karadağ’dır. Karadağ’ın Kişi Başına
Düşen Milli Geliri ise yaklaşık 7 Bin Dolardır. Karadağ’ın Yıllık Büyüme Oranı 2020 yılında
-%15 olurken, İşsizlik Oranı %18 ve Enflasyon Oranı ise -%0.3 olmuştur. Karadağ’ın
özellikle İşsizlik Oranının bölge ortalamasının üzerinde olduğu gözlemlenmektedir. Karadağ
ekonomisi başta turizm olmak üzere özellikle hizmet ağırlıklı sektörlere dayanmaktadır. Bu
noktada Turizm Karadağ GSYH’nin yaklaşık %25’ini oluşturmakta, ülke her yıl neredeyse
nüfusunun iki katına yakın turisti ağırlamaktadır.
Balkan ülkelerinin toplam ihracatı yaklaşık 375 Milyar Dolar olup, ithalatı da 400 Milyar
Dolara yaklaşmaktadır. Bölgenin toplam dış ticaret hacmi yaklaşık 775 Milyar Dolardır.
Bölge ülkeleri arasında; Dış ticaret hacmi en az devlet yaklaşık 6 Milyar Dolar ile
Karadağ’dır. Yine bölgede yaklaşık 2 Milyar Dolar ile en az ithalat yapan devlet de
Karadağ’dır. Karadağ’ın ihracatı da yaklaşık 400 Milyon Dolardır. Karadağ’ın ihracat yaptığı
ülkeler incelendiğinde ilk üç ihracat ortağının; Sırbistan, Macaristan ve Çin olduğu
görülmektedir. Karadağ’ın ithalatta ilk üç dış ticaret ortağı ise; Sırbistan, Hırvatistan ve
Bosna-Hersek’tir. Karadağ’ın Türkiye’ye ihracatı ise yaklaşık 25 Milyon Dolardır. Karadağ
Türkiye’den ise yaklaşık 115 Milyon Dolarlık ithalat gerçekleştirmiştir. Türkiye’ye yapılan
ihracat toplam ihracatın yüzde 3,3’ünü, Türkiye’den yapılan ithalat ise toplam ihracatın sadece
yüzde 5,1’ini oluşturmaktadır. Ayrıca Karadağ Türkiye’nin Balkan ülkeleri arasında en az
ihracat ve en az ithalat yaptığı ülkedir. 2021 Ocak-Ekim döneminde Karadağ’a yapılan Türk
yatırımlarının miktarı 23,5 milyon Avro olup, Türkiye Karadağ’a en fazla yatırım yapan 9.
ülke konumundadır.
Türkiye Karadağ’ın bağımsızlığını 2006 yılında kazanması sonrasında ilişkilerini hızla
geliştirmeye başlamış, geride kalan 16 yılda ülkeye önemli sermaye girişleriyle yatırımlar
gerçekleştirmiştir. Karadağ’daki yabancı sermayeli şirketlerin yaklaşık %35’inin sahipleri
Türk vatandaşıdır. Ülkede 3 binin üzerinde Türk firması faaliyet göstermektedir. 2007 ile
2021 yılları arasında Türkiye’den Karadağ’a giren doğrudan yabancı yatırım miktarı 265
Milyon Avro’yu geçmiştir. Türkiye Karadağ’ın 2017 yılında NATO’ya olan üyelik sürecini
de desteklemiştir. Türkiye’den Karadağ’ı yaklaşık 50 bin turist ziyaret etmektedir. Türkiye
TİKA, YTB ve YEE gibi kamu diplomasisi kurumlarıyla ülkede önemli çalışmalara imza
atmaktadır. Bugüne kadar 400’den fazla Karadağlı öğrenci Türkiye’de eğitim görmüştür.
Ayrıca Karadağ’da yaklaşık 2 bin kişi Türkçe eğitim almıştır. TİKA 14 yıldır Karadağ’da
faaliyet göstermekte olup, ülkede toplam değeri 20 milyon Avro’yu aşan sağlık, kültür ve
eğitim alanlarında yaklaşık 400 projeyi hayata geçirmiştir.
El Cezire’nin Balkan platformunda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Karadağ
ziyareti sonrasında Edin Smailovic tarafından bir yazı kaleme alınmıştır. Yazar “Türkiye
Karadağ için ne?” ve “Türkiye’nin Karadağ’daki rolü ne?” gibi sorulara cevap aramıştır.
Smailovic Türkiye’nin coğrafi olarak Karadağ’ın bir komşusu olmasa da kültürel bir parçası
olduğunu ifade etmiştir. Erdoğan’ın ziyareti sonrasında iki ülke arasında imzalanan anlaşma
ile Türkiye Karadağ’ın diplomatik ve konsolosluk misyonlarının bulunmadığı 25 ülkede
seyahat eden veya bu ülkelerde kalan Karadağ vatandaşlarına konsolosluk yardımı sağlamaya
başlamıştır. Bu iki ülke ilişkilerinde önemli bir dönüm noktası sayılmaktadır.
Türkiye’de yaklaşık olarak 200 bin Karadağ göçmeni vatandaş bulunmaktadır. Karadağ’daki
Müslüman Boşnaklar ile Türkiye’deki Karadağ’lılar iki ülke arasında sürekli bir köprü
vazifesi görmektedir. Karadağ İslam Cemaati Reisi Rıfat Feyzic de Türkiye ile Karadağ
toplumu arasında önemli bir rol oynamaktadır. Buna ek olarak Karadağ’daki Boşnakların
partisi Sosyal Demokrat Parti’de Türkiye ile ilişkileri iyi olan siyasal oluşumların başında
gelmektedir. Sonuç olarak değerlendirildiğinde Türkiye’de Karadağ algısı oldukça zayıf olsa
da iki toplum arasında önemli ilişkilerin ve ortaklıkların bulunduğu şüphesizdir. İki toplumun
işbirliğini ve dostluğunu geliştirmede medyanın ve sivil toplum kuruluşlarının rolü daha da
arttırılmalı, kültürel aktivitelere daha çok önem verilmelidir. Toplumlar ve kültürler arasında
gelişecek olan iletişim beraberinde siyasi ve ekonomik düzeyde istenen hedeflere ulaşmada
sıçrama taşı olacaktır. Ayrıca Karadağ’ın en önemli sektörü olan turizme artacak Türk
yatırımları da Türkiye’nin ülkedeki etkisini arttıracaktır.

Erdem Eren
İstanbul Yıldız Teknik Üniversitesinde Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler alanında lisans eğitimini tamamladı.İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesinde"Balkanlardaki Türk Kamu Diplomasisi ve Faaliyet Alanları” tezi ile yüksek lisansını tamamladı.Şu an İstanbul Rumeli Üniversitesi Rumeli Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezinde Araştırma görevlisi doktorant olarak görev almaktadır
- Advertisment -
Google search engine

Balkan Digitals